..:: Gdynia, Moja Gdynia - informacje o mieście i porcie, galerie zdjęć ::..

Bałtyk jest śródkontynentalnym, szelfowym morzem Oceanu Atlantyckiego w północnej Europie. Od północy ograniczony Półwyspem Skandynawskim. Połączone z Morzem Północnym przez Cieśniny Duńskie: Wielki Bełt, Mały Bełt, Sund, Kattegat i Skagerrak. Granice morza wyznacza linia poprowadzona od północnego cypla Pówyspu Jutlandzkiego (przylądek Grenen) do wyspy Tjörn (Szwecja). Powierzchnia 415 tys. km2. Objętość 21,7 tys. km3. Średnia gębokość 56 m, maksymalna 459 m (głębia Landsort). Przezroczystość od 6-15 m w Zatoce Gdańskiej do 19 m w okolicach Bornholmu.
Do Morza Bałtyckiego uchodzi wiele rzek europejskich, m.in. Newa, Wisła, Kemi, Göta, Niemen, Odra, Lule, Angerman, Dźwina. Powierzchnia zlewiska obejmuje 17% powierzchni kontynentu, na jego obszarze mieszka ponad 150 mln osób.
W dnie morza wyróżnia się baseny: na zachodzie Basen Bornholmski (gębokość do 105 m), oddzielony progiem Rynny Słupskiej od Głębi Gdańskiej (118 m), w środkowej części Basen Gotlandzki (głębokość do 459 m), na północy Basen Zatoki Botnickiej.
Na Morzu Bałtyckim położonych jest wiele wysp, do największych należą: Fionia, Zelandia, Lolland, Falster, Bornholm, Rugia, Gotlandia, Olandia, Sarema, Hiuma, Uznam, Wolin oraz Wyspy Alandzkie.W Morzu Bałtyckim żyją m.in.: foka szara, foka obrączkowana, morświny oraz dorsze, śledzie, płastugi, szproty, makrele, łososie, węgorze, głowaczowate (m.in. kur rogacz, będący reliktem arktycznym), a także małże, skorupiaki (m.in. kiełż Pantoporeia femorata - relikt arktyczny) oraz wieloszczety i jamochłony (m.in. chełbia modra).
Temperatura wód powierzchniowych w zimie od 0° do 2°C, w lipcu od 12°C w Zatoce Botnickiej, 15°C na otwartym morzu, do 20-22°C na południowych wybrzeżach. W zimie u brzegów zalega pokrywa lodowa i częste mgły. Zasolenie, uzależnione od wlewów słonych wód Morza Północnego, rośnie od wschodu ku zachodowi: od 1-2%o w Zatoce Botnickiej, 7-8%o w południowej części, 8-9%o w zachodniej, do ponad 18%o u wylotu Kattegatu. Niewielkie falowanie 2-4 m, ekstremalnie do 10-11 m. Pływy niewysokie: w Kilonii 0,7 m, w Zatoce Botnickiej 0,6 m.
Na powstanie Bałtyku decydujący wpływ wywarł lądolód skandynawski. Morze zaczęło się tworzyć pod koniec zlodowacenia Wisły (północnopolskiego), kiedy wody roztopowe z ustępującego lądolodu zaczęły gromadzić się na obszerze dzisiejszej Zatoki Gdańskiej i powiększało z czasem swoją powierzchnię. Około 10.200 lat temu istniało słodkowodne jezioro lodowe zasilane także wodami spływającymi z obszerów leżących na południe. Po tym okresie nastąpiło gwałtowne ocieplenie, które spowodowało podniesienie się poziomu wody i połączenie z wodami dzisiejszego Morza Północnego. Powstało morze Yoldia, zwane tak od żyjącego w nim małża. W wyniku zanikania pokrywy lodowej, spowodowanego ociepleniem się klimatu, następowało powolne podnoszenie się Skandynawii. Doprowadziło to do około 8.900 lat temu do powstania kolejnego jeziora, które od żyjącego w jego wodach mięczaka nazwano jeziorem ancylusowym. Dalsze wynoszenie Skandynawii, a równoczesne obniżenie południowych wybrzeży jeziora ancylusowego było przyczyną powstania nowego połączenia z Morzem Północnym. Utworzyło się morze litorynowe (od nazwy ślimaka) o większym zasięgu i bardziej słonych wodach niż obecny Bałtyk. Bałtyk o współczesnych rozmiarach powstał około 2.000 lat temu. W tym okresie zmniejszała się jego powierzchnia wskutek stałego podnoszenia się lądu, co miało wpływ na jeszcze bardziej ograniczony kontakt z Morzem Północnym w płytkich cieśninach duńskich.
Jak wynika z przeszłości geologicznej. Bałtyk zmieniał wielokrotnie swoje kształty i powierzchnię. Złoża bursztynów pod Grudziądzem, a nawet na Kurpiach, mogą świadczyć, że sięgał w głąb obecnej Polski, w gór Wisły i na południe od Mazur.
Współczesny Bałtyk, ukształtowany okoł2 tys. lat temu, rozciąga się południkowo na długości około 1300 km. Zajmuje powierzchnię 415,3 tys. km˛ łącznie z cieśniną Kattegat).
Bałtyk jest morzem płytkim szelfowym. Około 80% jego powierzchni leży na głębokości 50 a 100 metrów. Tylko 2% leży poniżej 200 metrów
Na dnie wyróżnić można przegłębienia (głębie) oraz płycizny - ławice (Ławica Słupska, Bornholmska i Odrzańska). Średnia głębokość Morza Bałtyckiego wynosi 52,3 metra, a maksymalna głębokość w Głębi Landsort - 459 m. Należy do mórz chłodnych. Jego temperatura zależy od szerokości geograficznej, a także od zasolenia (słabo zasolona woda łatwiej zamarza). Temperatura wód południowego Bałtyku waha się od 0°C w ziemie do 18°C w lecie (w zatokach do +22°C). Zatoki Botnicka i Fińska zamarzają każdej zimy.
Ze względu na utrudnioną wymianę wody między Bałtykiem a Atlantykiem oraz duży dopływ wód słodkich z obszarów lądowych powierchniowa warstwa wody charakteryzuje się małym zasoleniem - średnio około 7%o. Zasolenie wody rośnie wraz z głębokością, i to nawet do 15 - 17%o, a wiąże się to z napływem słonych wód z Morza Północnego w strefie przydennej.
Na Bałtyku występują lokalne prądy morskie:
- powierzchniowy prąd wody słodkiej (opadowej), płynący na zachód,
- głębinowy prąd wody słonej przynoszący słone wody z Morza Północnego,
- dryfy powodujące potok rumowiska skalnego, szczególnie piasku i tworzenie
mierzei (przy wybrzeżach południowych).
Brzegi Bałtyku kształtowały się pod wpływem ruchu wody morskiej, zależnie od swojej budowy geologicznej. Brzeg polski dzieli się na dwa główne rodzaje:
- klifowy - w miejscach, gdzie morze podchodzi do wysoczyzny morenowej (z przewagą glin i głazów);
- wydmowy (niski i piaszczysty) - w miejscach gdzie występują niskie obszary pradolinne, często zabagnione.
Polskie wybrzeże określa się jako mierzejowo - zalewowe.
Bałtyk charakteryzuje się niewielkimi ruchami wody morskiej, a to ze względu , na zanikanie fali pływowej z Morza Północnego w płytkich, bo liczących od 11 do 50 m głębokości, cieśninach duńskich. Wysokość pływów sięga do około 40 cm w Kattegacie, spada poniżej 10 cm w Zatoce Kilońskiej i utrzymuje się w granicach od 5 do 2 cm wzdłuż południowego wybrzeża Bałtyku. Natomiast wysokość fal spowodowanych wiatrem dochodzi do 3 m. Największe zaobserwowane na Bałtyk fale wiatrowe osiągały - podczas najsilniejszych sztormów - wysokość do 9 metrów. Bałtyk zaliczany jest do akwenów burzliwych.
Zlewisko Bałtyku ma około 1,7 mln km˛ powierzchni i jest ponad czterokrotnie większe od powierzchni samego morza. Do Bałtyku wpada około 250 rzek. Wprowadzają one do niego w ciągu roku łącznie 470 kmł wody, spośród nich najwięcej - Newa, Wisła, Dźwina, Niemen i Odra.
Obszar zlewiska Morza Bałtyckiego zamieszkuje ponad 100mln osób. Skupia się tutaj około 20% światowego handlu i około 15% światowej produkcji przemysłowej. Ujemnym skutkiem rozwoju gospodarczego regionu są zanieczyszczenia Bałtyku przenoszone z wodami rzek i przez atmosferę. Najpoważniejszym źródłem zanieczyszczeń są ścieki komunalne i przemysłowe miast nadmorskich, produkty wyrzucane przez statki, wiercenia na dnie morza (poszukiwanie surowców), wydobycie ropy.
Związki chemiczne (np. nawozy mineralne), przedostając się do wód Bałtyku, powodują zjawisko tzw. użyźnianie morza. Konsekwencją tego jest wzrost biomasy. Nadmierna jej ilość opada na dno, powodując zachwianie równowagi przemiany materii i warunków tlenowych. W wyniku tego następuje zanik dennego życia organizmów i powstanie obszarów beztlenowych w rejonie Głębi Bornholmskiej, Gotlandzkiej i Gdańskiej. Pustynie wodne stanowią już ponad 10 %ogólnej powierzchni Morza Bałtyckiego.
Do Bałtyku przedostają się przede wszystkim związki syntetyczne (metale ciężkie i związki syntetyczne), ropopochodne, promieniotwórcze oraz bakterie.
W ciągu roku Bałtyk przyjmuje m.in. około 700 tys. ton azotu i około 620 tys. ton fosforu. Największe zanieczyszczenie pochodzi z obszaru Polski. Skutkiem zanieczyszczenia wód jest poważne naruszenie naturalnej równowagi, głównie biologicznej. W celu zatrzymania degradacji środowiska już w roku 1973 zawarto porozumienie o ochronie zasobów rybnych (Konwencja Gdańska), a w 1974 - o ochronie środowiska morskiego (Konwencja Helsińska).