|
Port Gdynia - okres międzywojenny .Historia portu
gdyńskiego sięga już 80 lat. Wprawdzie osada Gdynia
wzmiankowana była w dokumentach kościelnych od 1224 roku, ale
właściwa historia powstania miasta rozpoczęła się, gdy podjęto
decyzję o budowie portu handlowego.
Jeszcze w 1910 roku
wieś Gdynia (Gdingen) liczyła zaledwie 900 mieszkańców i
pełniła funkcję małej przystani rybackiej oraz skromnego
letniska.
Po zakończeniu I wojny światowej i uzyskaniu
przez odrodzoną Polskę dostępu do morza zrodziła się koncepcja
budowy własnego portu. Sam dostęp do morza, na odcinku 147 km
zaniedbanego gospodarczo wybrzeża (z czego 74 km przypadało na
półwysep Hel), bez żadnego większego miasta i portu nie dawał
szansy rozwoju polskiej gospodarki morskiej i handlu
zagranicznego. Leżący u ujścia Wisły i w naturalny sposób
predysponowany do obsługi polskiego handlu zagranicznego,
Gdańsk, znalazł się poza granicami politycznymi kraju.
Wprawdzie zastrzeżono dla Polski szereg przywilejów w porcie
gdańskim, jednak polityka władz Wolnego Miasta, przy czynnym
poparciu ze strony Niemiec, dyskryminowała polski handel
zagraniczny. Infrastruktura portu gdańskiego nie była również
wystarczająca do obsługi polskiego zaplecza. Zaniedbanie
gospodarcze portu, będące wynikiem forowania rozwoju Królewca
i Szczecina jako portów tańszych od Gdańska, stanowiło poważną
przeszkodę w obsłudze polskiego eksportu. W 1921 roku port
gdański dysponował zaledwie 11 przestarzałymi dźwigami, a jego
znaczenie handlowe plasowało go daleko za Kopenhagą,
Sztokholmem, Szczecinem Rygą i Lubeką. Tymczasem rozwijające
się rolnictwo oraz przemysł włókienniczy, hutniczy a przede
wszystkim górnictwo węglowe Rzeczypospolitej stymulowało
zwiększającą się wymianę towarowa drogą morską, co wymagało
budowy własnego dużego i nowoczesnego portu przeładunkowego.
Koncepcja budowy takiego portu sięgała 1920 roku. Wówczas to
spośród wielu koncepcji wybrano lokalizację portu pomiędzy
Kępą Oksywską a Kamienną Górą. Pierwsze budowle portowe
zaczęto wznosić już w 1921 roku, pod nazwą Tymczasowy Port
Wojenny i schronisko dla rybaków. Była to prosta i tania
konstrukcja w drewniana, wypełniona kamieniem. Wybudowano molo
długości 550 m z końcowym odgałęzieniem długości 170 m.
Głębokość przystani wynosiła 7 metrów. Uroczyste otwarcie
Tymczasowego Portu nastąpiło 29 kwietnia 1923 roku a już 13
sierpnia tegoż roku obsłużono w nim pierwszy statek, francuski
frachtowiec KENTUCKY o pojemności 6614 BRT. Prowadząc
działalność w porcie tymczasowym podjęto budowę stałego portu,
zgodnie z ustawą sejmową z dnia 23.09.1922 roku o budowie
portu handlowego w Gdyni. Datę uchwalenia tej ustawy przyjmuje
się za historyczny początek istnienia gdyńskiego portu.
Projektantem oraz kierownikiem budowy portu był inżynier
Tadeusz Wenda. Budowa realizowana była stopniowo, na miejscu
wioski rybackiej oraz przyległych oksywskich błot szybko
rozwijał się nowy organizm portowy a z nim miasto Gdynia.
Powstawały magazyny, nabrzeża, sieć kolejowa i drogowa. Budowę
prowadziły firmy krajowe i zagraniczne. Z całego kraju
napływała ludność w poszukiwaniu zatrudnienia przy budowie i
obsłudze portu. Do 1935 roku ukończona została budowa
awanportu, dwóch basenów portu zewnętrznego i dwóch basenów
portu wewnętrznego z wyposażeniem technicznym. W rezultacie
wyposażenia portu w nowoczesne urządzenia i budowle,
połączenia dogodnymi drogami z zapleczem i ustanowienia
konkurencyjnych stawek przeładunkowych już wkrótce Gdynia
zdystansowała konkurencyjne porty w Kopenhadze, Szczecinie i
Sztokholmie. Port obsługiwał kilkadziesiąt regularnych linii,
z czego 16 obsługiwanych przez armatorów krajowych,
nowocześnie wyposażony zaczął odgrywać pierwszoplanowa rolę na
Bałtyku. O wielkości i jakości wyposażenia świadczą dane:
-
powierzchnia magazynowa kryta około 180 tys. m2
- 87
urządzeń przeładunkowych, w tym 59 dla drobnicy, obrotnica
wagonowa o zdolności przeładunkowej 450 ton na godzinę,
taśmociąg stalowy i gumowy, każdy o zdolności około 400 ton na
godzinę
- portowa sieć kolejowa długości 221,5 km
-
Dworzec Morski do obsługi ruchu pasażerskiego (liniowce
oceaniczne : PIŁSUDSKI i BATORY )
- Elewator zbożowy
wyposażony w specjalistyczne urządzenia przeładunkowe, ważące
i czyszczące o zdolności składowej do 10 tys. Zboża
W
porcie powstały również zakłady tłuszczowe UNION, łuszczarnia
ryżu , stocznia i chłodnie składowe.
Razem z portem rosło
miasto Gdynia. Mała osada rybacka, która dopiero w 1926 roku
uzyskała prawa miejskie, w 1939 roku liczyła już 125 tysięcy
mieszkańców.
Czas pożogi 1939 - 1945
Zajęcie Gdyni przez Niemców 14 września 1939 r. położyło
kres rozwojowi portu. W trakcie II wojny światowej Gdynia
(nazwana przez okupanta Gottenhafen) była bazą niemieckiej
marynarki wojennej Kriegsmarine oraz jednym z bardziej
liczących się ośrodków przemysłu zbrojeniowego, przez co stała
się celem alianckich nalotów. Szczególnie dwa były dotkliwe: z
9 października 1943 r. oraz z 18/19 września 1944 r. W tym
ostatnim udział brało 500 samolotów. Oprócz zatopionych
okrętów i statków transportowych, bardzo mocno zostały
uszkodzone nabrzeża, przede wszystkim Rumuńskie, Francuskie,
Holenderskie, Duńskie, Szwedzkie i śląskie oraz obiekty
budowlane m.in. Dworzec Morski.
W Gdyni przed swoimi wypadami bazowały wszystkie niemieckie
pancerniki z "Bismarckiem" na czele, krążownik "Prinz Eugen"
czy okręt liniowy "Tirpitz". Przy Nabrzeżu Rumuńskim cumował
pancernik "Schleswig-Holstein" służący jako koszary.
Tworząc bazę Kriegsmarine wyłączono większość gdyńskiego
portu z cywilnego obrotu handlowego. W latach 1940-44
niemiecki okupant w porcie Gdynia przeładował 15 412 tys. ton.
Eksport, który stanowił 96,5% ogólnych przeładunków to głównie
węgiel dostarczany do Szwecji, w zamian za co otrzymywano rudę
i łożyska kulkowe, wykorzystywane w przemyśle zbrojeniowym.
Handlowym sektorem gdyńskiego portu zarządzało
przedsiębiorstwo Danziger Hafengesellschaft w Gdańsku poprzez
Kaiverwaltung (Zarząd Nabrzeży) w Gdyni.
Gdyński port był także kanałem przerzutowym do Szwecji dla
polskiego podziemia. 22 kwietnia 1943 r. na Gotlandię przybył
ukryty w ładowni z węglem emisariusz Komendanta Głównego Armii
Krajowej Jan Nowak-Jeziorański - słynny "kurier z Warszawy".
Tym samym kanałem przerzutowym wysyłano także brytyjskich
pilotów, którym udało się uniknąć niewoli.
Całkowitemu zniszczeniu uległo 40% budowli
hydrotechnicznych i 25% magazynów. Naprawy wymagało 75%
magazynów oraz 54% nabrzeży i falochronów. Ponad 30% urządzeń
przeładunkowych zostało wywiezionych do portów niemieckich.
To, co zostało w 30% było zniszczone. Od strony lądu wysadzone
zostały wiadukty, blokując dojazd do portu.
Na terenie całego portu zatopionych było ponad 30 jednostek
pływających i innych urządzeń. Okręt liniowy "Gneisenau"
zablokował główne wejście do portu, "Zahrungen" zatopiony
został w poprzek wjazdu do portu wewnętrznego, transportowiec
"Gravenstein" blokował wejście do Basenu Prezydenta, z kolei
pogłębiarka czerpakowa - Basen Jachtowy. Przy Nabrzeżu
Rumuńskim z wody wystawał zatopiony okręt "Schleswig-Holstein"
- ten sam, który rozpoczął II wojnę światową.
Port i miasto Gdynia w czasie II wojny światowej poniosły
ogromne straty. 28 marca 1945 do Gdyni wkroczyły wojska
Drugiego Frontu Białoruskiego.
Port Gdynia - okres powojenny
Wojna obeszła się z portem gdyńskim brutalnie. Do
wypełnienia pierwszych obowiązków stworzono Morską Grupę
Operacyjną, która miała zorganizować ochronę przedsiębiorstw i
urzędów oraz powołać tymczasowe zarządy i kierownictwa władz
gospodarczych. Aby port mógł normalnie funkcjonować należało
go odblokować i rozminować. Do przywracania portu do życia
powołano dwie instytucje: Główny Urząd Morski (GUM) oraz Biuro
Odbudowy Portów (BOP).Najważniejsza w Gdyni była naprawa torów
kolejowych do basenu węglowego - miało to umożliwić eksport
polskiego węgla drogą morską. Już 18 lipca 1945 roku z Gdyni
wyszedł pierwszy statek załadowany węglem - "Suomen Neito", a
29 września tego samego roku do macierzystego portu powróciła
jednostka "Kraków". Do końca roku gdyński port odwiedziło
jeszcze 516 jednostek, a obroty towarowe osiągnęły 563 tys.
ton. Odbudowę nabrzeży i falochronów zlecono przedwojennym
wykonawcom gdyńskiego portu - duńskiej firmie"Hojgaardi
Schultz".
W 1947 r. z gdyńskiego portu wydobyto wrak pancernika
"Schleswig-Holstein". Rozminowaniem i oczyszczaniem portu z
wraków zajmowały się ekipy Bałtyckiej Floty Radzieckiej.
"Mały plan odbudowy" zakończony z dwuletnim opóźnieniem
zakładał odtworzenie 370 metrów falochronu i 6000 metrów
nabrzeży. Do eksploatacji oddano wkrótce niemal wszystkie
baseny, 4 tys. m nabrzeży, 19 magazynów, 19 budynków
gospodarczych, Elewator Zbożowy, Łuszczarnię Ryżu, Olejarnię,
Chłodnię, 100 tys. m3 zbiorników na paliwa. Zakupiono pierwsze
holowniki i inne jednostki pływające. Do końca 1949 r. oddano
do użytku 96% falochronów, większość nabrzeży, place Port
Gdynia - okres powojenny6Nabrzeże Angielskie składowe magazyny
oraz urządzenia przeładunkowe. Dopiero w 1951 r. uporano się z
największym wrakiem blokującym wejście do portu - pancernikiem
"Gneisenau".
Przebudowa i odbudowa nabrzeży oraz falochronów odbywała
się w kolejnych latach w ramach tzw. trzy- i pięciolatek.
Kompleksowo przebudowano m.in. Nabrzeże Rumuńskie. Jednak
dopiero przekazanie do eksploatacji Nabrzeża Beniowskiego w
1964 r. uznawane jest za zakończenie usuwania wojennych
zniszczeń w Porcie Gdynia. Rozbudowa i rozwój portuOdbudowie
Portu Gdynia od samego początku towarzyszyła jego rozbudowa i
unowocześnianie technologii przeładunkowych. Nastąpiła
reaktywacja szeregu firmmaklerskich,spedycyjnych,
przeładunkowych, shipchandlerskich czy rzeczoznawstwa i
kontroli ładunków. W 1950 r. obsługę spedycyjną przejął
C.Hartwig, z kolei zaopatrywaniem statków zajęła się Baltona.
Zlikwidowano prywatne firmyaw ich miejsce utworzono Morską
Agencję Gdynia. Natomiast frachtowanie przejął całkowicie
"Polfracht". Gdyni wyznaczono rolę portu drobnicowego. Mimo że
w latach 50. Gdynia była najnowocześniejszym, najgłębszym i
najlepiej zagospodarowanym polskim portem, to nie
wykorzystywała w pełni swoich możliwości, zwłaszcza do obsługi
wielkich zbiornikowców i masowców. W latach 60. gdyński port
stał się głównym miejscem przeładunku importowanego
zboża.Dopiero w 1965 r. gdyński port osiągnął poziom wielkości
przeładunków sprzed wojny. Lata 60. to dalsze prace
pogłębiarskie w porcie zgodne z hasłem prof. Witolda
Andruszkiewicza "Gdynia dla dużych statków". Potwierdzeniem
tego hasła było wpłynięcie do Gdyni statku "Manhattan"-
pierwszego stutysięcznika w historii portu oraz zawinięcie
największego w historii portu statku - zbiornikowca o nośności
137 tys. ton - "Kasprowy Wierch".Koniec lat 60. to przede
wszystkim początek rozwiązywania kwestii obsługi ładunków w
kontenerach. Pierwszym krokiem było otwarcie w 1972
tymczasowej bazy kontenerowej przy Nabrzeżu Polskim. Cztery
lata później rozpoczęto budowę terminalu kontenerowego przy
Nabrzeżu Helskim, którą zakończono w 1979 roku. Jako pierwszy
zawinął statek ro-ro "Baltic Eagle".
Dla Portu Gdynia wydarzeniem, które zainicjowało proces
przemian było przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego
Morski Port Handlowy Gdynia w jednoosobową spółkę akcyjną
Skarbu Państwa pod firmąMorskiPortHandlowyGdyniaS.A.Aktu
komercjalizacji dokonano 19.11.1991 r. na mocy Ustawy o
Prywatyzacji Przedsiębiorstw Państwowych.
W 1996 roku utworzono nową strukturę - Port Gdynia Holding
S.A.
Podejmując decyzję o restrukturyzacji Portu Gdynia
założono, zgodnie z projektem Ustawy o portach i przystaniach
morskich, iż w procesie zmian nastąpi oddzielenie funkcji
eksploatacyjnych i pomocniczych od funkcji zarządzania poprzez
wydzielenie spółek, które skoncentrowały się wyłącznie na
działalności operacyjnej.
30.11.1999 na mocy Ustawy o portach i przystaniach morskich
utworzono Zarząd Morskiego Portu Gdynia S.A., którego głównym
zadaniem jest zarządzanie infrastrukturą portową.W roku 2000
nastąpiła inkorporacja Portu Gdynia Holding S.A. do Zarządu
Morskiego Portu Gdynia S.A.
15 stycznia 2005 roku przeładowano w Gdyni 500-milionową
tonę ładunku w powojennej historii portu. W 2005 roku
zakończono budowę estakady i rampy do załadunku TIR-ów na
górne pokłady promów. W 2006 roku nastąpiła inauguracja
przeładunków burtowych w Gdynia Container Terminal.
| 
